Sếp người Úc nhắn: "Please send me the report by Friday." Một bạn nhân viên hiểu là "gửi báo cáo đến thứ Sáu", nghĩa là cứ làm tới thứ Sáu rồi gửi, và gửi vào chiều thứ Sáu. Không sai. Nhưng một bạn khác đọc "The office is closed until Monday", hiểu là "văn phòng đóng cửa đến thứ Hai", rồi thứ Hai đến không biết hôm đó có mở hay không. Cả hai câu đều có chữ "đến" khi dịch ra tiếng Việt, nhưng tiếng Anh dùng hai từ khác hẳn nhau vì chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau. Bài này tách by và until từ gốc, rồi nói tiếp các từ hay đi kèm trong email công việc như within, in, no later than.
Một điểm hay một đoạn: phép thử quyết định
Cách phân biệt chắc nhất là hình dung một đường thời gian và hỏi: hành động này xảy ra một lần, vào một lúc nào đó trước mốc, hay nó kéo dài liên tục rồi dừng ở mốc?
- By + mốc: hành động xảy ra ở một điểm bất kỳ, miễn là không muộn hơn mốc. Send it by Friday = gửi thứ Hai cũng được, thứ Tư cũng được, chậm nhất là thứ Sáu.
- Until + mốc: trạng thái hoặc hành động kéo dài suốt từ bây giờ tới mốc, rồi mới thay đổi. I'll be in Da Nang until Friday = tôi ở Đà Nẵng liên tục, tới thứ Sáu mới đi.
Thử đặt câu hỏi "lúc nào?" và "bao lâu?". Nếu câu trả lời là "lúc nào cũng được, miễn trước mốc" thì dùng by. Nếu câu trả lời là "suốt khoảng đó" thì dùng until. Câu "I'll finish the slides until Friday" sai vì finish là việc xảy ra một lần, không kéo dài được. Người bản xứ đọc câu này sẽ khựng lại: bạn định "hoàn thành liên tục suốt cả tuần"?
Động từ quyết định gần hết: việc một lần hay việc kéo dài
Người dạy lâu năm thường khuyên học viên nhìn động từ trước khi nhìn mốc thời gian. Có những động từ gần như chỉ đi với một bên.
Động từ hay đi với by
Đó là các việc có điểm kết thúc: send, submit, finish, arrive, pay, reply, decide, confirm, sign, return.
- Please confirm your attendance by 5 p.m. tomorrow. — Vui lòng xác nhận tham dự trước 5 giờ chiều mai.
- The book must be returned by 20 October. — Sách phải được trả chậm nhất ngày 20 tháng 10.
- We should arrive by noon if traffic is OK. — Nếu đường không kẹt thì trưa là tới.
Động từ hay đi với until
Đó là các việc hoặc trạng thái có thể kéo dài: stay, wait, work, keep, be open, be closed, last, live, study.
- Can you wait until I get back? — Bạn đợi tới lúc tôi về được không?
- The shop is open until 10 p.m. — Cửa hàng mở tới 10 giờ tối.
- Keep the receipt until the warranty ends. — Giữ hoá đơn cho tới khi hết bảo hành.
Cùng một động từ có thể đổi bên nếu nghĩa đổi. I'll be here by six nghĩa là "sáu giờ tôi có mặt" (việc đến nơi). I'll be here until six nghĩa là "tôi ở đây tới sáu giờ" (trạng thái ở lại). Một chữ khác nhau, một người đang đến, một người sắp đi.
Until với câu phủ định: chỗ người Việt hay hiểu ngược
Đây là cấu trúc gây hiểu lầm nhiều nhất. Not ... until nghĩa là "mãi tới mốc đó mới". Nó nhấn rằng việc xảy ra muộn hơn người ta tưởng.
- The results won't be available until next Tuesday. — Phải tới thứ Ba tuần sau mới có kết quả. (Đừng hỏi trước thứ Ba.)
- I didn't start learning English seriously until I was 25. — Mãi tới 25 tuổi tôi mới học tiếng Anh nghiêm túc.
- Don't open the box until your birthday. — Đừng mở hộp cho tới sinh nhật.
Nhiều người dịch từng chữ: "kết quả sẽ không có cho tới thứ Ba", rồi hiểu thành "kết quả có trước thứ Ba". Nghĩa thật là ngược lại: trước thứ Ba thì chưa có, sớm nhất là thứ Ba. Nếu sau đó bạn nhắn hỏi vào thứ Hai, đồng nghiệp sẽ nghĩ bạn không đọc email.
Còn not ... by lại nói chuyện trễ hạn: If you don't pay by the 15th, the order will be cancelled — nếu tới ngày 15 mà chưa thanh toán thì đơn bị huỷ.
Till, up to, through: những người anh em của until
- Till có nghĩa y như until, chỉ ngắn hơn và thân mật hơn. Viết 'til cũng gặp trong tin nhắn nhưng nên tránh trong email công việc.
- Up to + mốc thời gian dùng được nhưng mơ hồ hơn, hay gặp với số lượng: up to 30 days (tối đa 30 ngày).
- Through trong tiếng Anh Mỹ nghĩa là "tới hết": Monday through Friday = từ thứ Hai tới hết thứ Sáu, có tính cả thứ Sáu. Đây là cách người Mỹ tránh cái mơ hồ của until Friday: có tính thứ Sáu không? Người Anh hay nói Monday to Friday inclusive.
Chính vì until Friday có thể hiểu là "tới đầu thứ Sáu" hoặc "tới hết thứ Sáu", hợp đồng và thông báo quan trọng ít khi chỉ dùng until trơn. Họ ghi rõ ngày giờ, hoặc dùng up to and including.
Within, in, no later than: bộ từ hạn chót trong email
Khi đã nắm by, bạn sẽ gặp thêm vài cách nói hạn chót khác. Mỗi cái một sắc thái.
| Cách nói | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| by + mốc | chậm nhất là mốc đó | by 3 p.m. Thursday |
| no later than + mốc | như by, nhưng trang trọng và nhấn mạnh hơn | no later than 30 November |
| within + khoảng | trong vòng khoảng đó, lúc nào cũng được | within 48 hours |
| in + khoảng | sau khoảng đó tính từ bây giờ | in two days |
| before + mốc | trước mốc, thường không tính mốc | before Friday |
Cặp gây rối nhất là within và in. I'll reply within two days nghĩa là "trong vòng hai ngày tôi sẽ trả lời", có thể ngay hôm nay. I'll reply in two days nghĩa là "hai ngày nữa tôi trả lời", tức là phải chờ. Một bên hứa nhanh, một bên báo trước là sẽ chậm.
Còn before Friday và by Friday khác nhau ở chỗ thứ Sáu có được tính hay không. Before Friday thường hiểu là chậm nhất thứ Năm. Nếu hạn chót quan trọng, đừng để người đọc phải đoán: ghi cả thứ, ngày và giờ, kèm múi giờ nếu làm việc với nước ngoài: by 5 p.m. (Hanoi time) on Friday, 14 November.
Lỗi người Việt hay mắc
- Dùng until cho việc một lần: I will finish until tomorrow → I will finish by tomorrow.
- Dùng by cho việc kéo dài: I'll stay at the office by 8 p.m. → until 8 p.m.
- Hiểu ngược not ... until: đọc We won't ship until payment is received thành "chúng tôi giao trước khi nhận tiền". Nghĩa đúng: nhận được tiền rồi mới giao.
- Thêm "to" thừa: until to Friday, by to Friday. Cả hai đều không cần giới từ thứ hai.
- Nhầm by với giới từ chỉ vị trí: by the window là "cạnh cửa sổ", không phải "trước cửa sổ". Cùng một chữ by, ở câu thời gian mới có nghĩa hạn chót.
Câu hỏi lại hạn chót mà không ngại
Khi email ghi mơ hồ, hỏi lại là việc của người làm nghề, không phải dấu hiệu tiếng Anh kém. Vài câu dùng ngay được:
- Just to check, is the deadline end of day Friday, or Friday morning?
- When you say "until the 20th", does that include the 20th?
- Would it be OK if I sent it by Monday morning instead?
- Is that Vietnam time or Sydney time?
Câu thứ ba đáng học thuộc: nó dùng by đúng chỗ, và cách hỏi Would it be OK if I... mềm hơn nhiều so với Can I send it Monday?
Cách luyện cho thành phản xạ
- Đọc lại mười email công việc gần nhất và gạch mọi chữ "đến", "trước", "trong vòng". Tự hỏi mỗi chỗ là một điểm hay một đoạn, rồi viết lại bằng tiếng Anh.
- Tự nói lịch ngày mai bằng hai câu cho mỗi việc: một câu với until (mình ở đâu tới mấy giờ), một câu với by (việc gì phải xong trước mấy giờ). I'll be at the client's office until eleven. I need to send the quote by two.
- Luyện cặp đối lập: be here by six / be here until six, reply in two days / reply within two days. Đọc to, giải thích nghĩa bằng tiếng Việt, đổi bạn kiểm tra.
Phần bài học trên Ngôn Ngữ Anh có các câu chọn giới từ thời gian trong ngữ cảnh email và lịch hẹn. Muốn thử viết, mở viết bài và soạn một email xin dời hạn chót, rồi xem phần chấm chỉ ra chỗ dùng giới từ chưa đúng.
Câu hỏi thường gặp
By Friday có bao gồm cả thứ Sáu không?
Có. By Friday nghĩa là chậm nhất là thứ Sáu, nộp trong ngày thứ Sáu vẫn kịp. Nhưng "trong ngày" là tới mấy giờ thì mỗi công ty hiểu một kiểu, nên hỏi lại giờ cụ thể nếu việc quan trọng.
Until và till khác nhau thế nào?
Nghĩa giống hệt nhau. Till ngắn và thân mật hơn, hay gặp trong lời nói. Viết email trang trọng thì dùng until cho an toàn.
Not until nghĩa là gì?
Not ... until nghĩa là "mãi tới lúc đó mới". Ví dụ The store doesn't open until 9 nghĩa là chín giờ cửa hàng mới mở, trước chín giờ thì chưa.
Within 3 days và in 3 days khác nhau ra sao?
Within 3 days là trong vòng ba ngày, lúc nào cũng được. In 3 days là ba ngày nữa, tức là sau ba ngày mới xảy ra. Người bán hàng hứa giao within 3 days nghĩa là có thể giao ngay hôm sau.
Có thể dùng before thay cho by không?
Được nhưng nghĩa hơi khác: before Friday thường hiểu là trước thứ Sáu, tức chậm nhất thứ Năm. Muốn tính cả thứ Sáu thì dùng by Friday.
