"Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn" – người Việt dịch thẳng thành "I wish I have more time." Câu này sai, và sai theo một cách rất có hệ thống: tiếng Anh bắt bạn lùi động từ về quá khứ khi nói điều ước ở hiện tại. I wish I had more time. Lùi một thì để nói về hiện tại nghe có vẻ vô lý, nhưng khi hiểu được logic phía sau, bạn sẽ dùng đúng không chỉ wish mà cả if only, I'd rather, it's time. Bài này đi từ cơ chế đến những cặp người Việt hay nhầm nhất: wish với hope, wish ... would với wish ... could.
Vì sao ước về hiện tại lại dùng quá khứ
Trong tiếng Anh, thì quá khứ không chỉ dùng cho thời gian đã qua. Nó còn dùng để đánh dấu khoảng cách với thực tế: điều không có thật, điều chỉ tưởng tượng. Câu điều kiện loại 2 dùng đúng cơ chế đó: If I had more money, I'd travel more – thực tế là tôi không có nhiều tiền.
Wish cũng vậy. Khi bạn ước, bạn đang nói về điều không đúng với hiện tại. Động từ lùi một thì để báo hiệu "đây không phải sự thật":
- Thực tế: I don't speak Japanese. → Ước: I wish I spoke Japanese.
- Thực tế: I'm not tall. → Ước: I wish I were taller. (văn nói hằng ngày: I wish I was taller)
- Thực tế: I can't come. → Ước: I wish I could come.
- Thực tế: It's raining. → Ước: I wish it wasn't raining.
Mẹo kiểm tra: viết câu thực tế ra trước, đảo khẳng định thành phủ định (hoặc ngược lại), rồi lùi động từ một bậc. Ba bước này không bao giờ sai.
Ước về quá khứ: lùi thêm một bậc
Muốn tiếc một điều đã xảy ra, lùi từ quá khứ đơn về quá khứ hoàn thành:
- Thực tế: I didn't study harder at school. → I wish I had studied harder at school.
- Thực tế: I told him the secret. → I wish I hadn't told him.
Lỗi hay gặp là dùng quá khứ đơn cho điều tiếc trong quá khứ: "I wish I studied harder when I was young." Người nghe vẫn hiểu, nhưng về ngữ pháp chuẩn câu này mang nghĩa ước về hiện tại. Trong bài viết, bài thi, hãy dùng had studied.
Wish và hope: cái có thể, cái không thể
Đây là cặp người Việt nhầm nhiều nhất, vì tiếng Việt dùng "mong", "ước", "hy vọng" khá lẫn lộn.
| hope | wish | |
|---|---|---|
| Dùng khi | Điều đó có thể xảy ra | Điều đó không đúng hoặc gần như không thể |
| Thì của động từ sau | Bình thường, theo đúng thời gian | Lùi một thì |
| Ví dụ | I hope you pass the exam. | I wish I had passed the exam. |
Câu "I wish you pass the exam" là sai. Chúc ai đó thi tốt thì dùng hope: I hope you do well! hoặc Good luck with your exam!
Ngoại lệ: wish + danh từ để chúc
Wish có một cách dùng khác hẳn: wish + người + danh từ, mang nghĩa chúc. We wish you a merry Christmas. I wish you all the best. Wish me luck! Ở đây không có mệnh đề, không có lùi thì. Đây là lý do người học hay lẫn: thấy wish dùng để chúc, rồi viết "I wish you will be happy". Câu đúng: I wish you every happiness hoặc I hope you'll be very happy.
Wish ... would: than phiền chứ không phải ước
I wish + người khác + would dùng để bày tỏ sự bực bội về một thói quen hoặc hành động mà bạn muốn người kia thay đổi:
- I wish you would stop interrupting me. – Anh làm ơn đừng ngắt lời tôi nữa.
- I wish my neighbours would turn their music down.
- I wish it would stop raining. – Mưa mãi, chán quá.
Hai điểm cần nhớ. Thứ nhất, câu này mang sắc thái than phiền, nói thẳng với người đối diện là khá nặng. "I wish you would listen" nói với đồng nghiệp gần như là một lời trách. Thứ hai, không dùng I wish I would, vì bạn không thể than phiền về ý muốn của chính mình. Muốn ước mình làm được điều gì, dùng could: I wish I could swim.
If only: wish nhấn mạnh hơn
If only theo đúng các luật lùi thì của wish, nhưng cảm xúc mạnh hơn, hay dùng khi tiếc nuối:
- If only I had more time!
- If only I hadn't sent that email.
- If only he would call.
Trong giao tiếp thường ngày, if only có thể đứng một mình như lời cảm thán: "Imagine if we won the lottery." – "If only!" (Giá mà được thế!)
Cùng cơ chế lùi thì: I'd rather và It's time
Hai cấu trúc này dùng đúng logic "quá khứ = không có thật", nên học chung với wish sẽ đỡ phải nhớ riêng:
- I'd rather + người khác + quá khứ: I'd rather you didn't smoke here. – Tôi muốn anh đừng hút thuốc ở đây (lịch sự nhưng rõ ràng). Khi chủ ngữ là chính mình thì dùng nguyên mẫu: I'd rather stay home.
- It's time + chủ ngữ + quá khứ: It's time we went home. – Đến lúc mình về rồi (thậm chí hơi trễ). Thêm high để nhấn: It's high time you found a job.
Người Việt hay viết "It's time we go". Câu đúng là It's time we went hoặc It's time to go.
Were hay was: chọn cái nào
Sau wish và if only, sách ngữ pháp truyền thống yêu cầu were cho mọi ngôi: I wish I were, I wish he were. Trong văn nói hằng ngày, người bản xứ dùng was rất phổ biến: I wish I was there. Cả hai đều được chấp nhận. Trong bài thi viết và văn trang trọng, chọn were cho an toàn. Riêng cụm If I were you thì gần như luôn dùng were.
Luyện cho quen tay quen miệng
- Viết năm câu thực tế về cuộc sống của bạn (I live far from work. I can't cook. I didn't learn to drive.), rồi chuyển từng câu thành câu ước. Làm đủ ba bước: đảo, lùi thì, kiểm tra.
- Tách hope và wish bằng một câu hỏi: điều này còn có thể xảy ra không? Có thể thì hope, không thì wish.
- Nói to vài câu than phiền nhẹ với wish ... would để cảm nhận sắc thái, rồi tự hỏi: nói câu này với sếp có ổn không?
Phần viết bài trên Ngôn Ngữ Anh có đề viết đoạn ngắn về điều tiếc nuối và mong ước, kèm nhận xét lỗi thì, phù hợp để luyện đúng cấu trúc này.
Câu hỏi thường gặp
"I wish I have" hay "I wish I had" mới đúng?
"I wish I had" mới đúng. Ước về hiện tại thì lùi động từ về quá khứ, vì điều ước không đúng với thực tế.
Wish và hope khác nhau thế nào?
Hope dùng cho điều có thể xảy ra, động từ theo đúng thời gian: "I hope you pass". Wish dùng cho điều không có thật và phải lùi thì: "I wish I were rich".
Có nói "I wish I would" được không?
Không nên. Wish ... would dùng để than phiền về người khác hoặc sự việc. Ước mình làm được điều gì thì dùng could: "I wish I could swim".
Sau wish dùng were hay was?
Văn trang trọng và bài thi nên dùng were cho mọi ngôi. Văn nói hằng ngày dùng was cũng được chấp nhận rộng rãi.
Chúc mừng sinh nhật dùng wish thế nào?
Dùng wish + người + danh từ: "I wish you a happy birthday" hoặc "Wishing you all the best". Không viết "I wish you will be happy", hãy dùng "I hope you'll be happy".
