Bạn đọc hiểu câu "What do you want to do?" ngay lập tức. Nhưng khi một người Mỹ nói nó ở tốc độ bình thường, thứ lọt vào tai bạn là "Whaddaya wanna do?", và não bạn không tìm thấy từ nào khớp. Đây không phải tiếng lóng, cũng không phải người đó nói ẩu. Đây là cách tiếng Anh được nói hằng ngày: các từ chức năng co lại, dính vào nhau, mất âm. Sách giáo khoa và file nghe luyện thi thường đọc rõ từng chữ, nên người học quen với một thứ tiếng Anh mà ngoài đời gần như không ai nói. Bài này liệt kê những dạng rút gọn hay gặp nhất, giải thích vì sao chúng thành ra như vậy, và cách luyện để nghe ra chúng.
Vì sao tiếng Anh co lại như vậy
Tiếng Anh là ngôn ngữ nhịp theo trọng âm. Những từ mang nội dung (động từ chính, danh từ, tính từ) được nhấn và kéo dài; những từ chức năng (to, of, and, you, do, have) bị nén lại cho vừa nhịp. Khi bị nén, nguyên âm chuyển về âm yếu /ə/, phụ âm cuối dính sang từ sau, có khi biến mất.
Tiếng Việt thì ngược lại: mỗi âm tiết giữ trọn thanh điệu và độ dài, nên người Việt quen chờ từng chữ rõ ràng. Khi nghe tiếng Anh, tai bạn tìm to mà chỉ thấy một âm /tə/ nhỏ xíu dính vào want. Muốn nghe được, phải biết trước mỗi dạng co trông như thế nào.
Trong giọng Mỹ còn thêm một lớp nữa: âm /t/ nằm giữa hai nguyên âm bị "vỗ" thành một âm nhẹ gần giống /d/ hoặc /r/ của tiếng Việt. Vì thế got a nghe như "ga-đơ", what a nghe như "wa-đơ", và gotta, lotta, whaddaya mới có âm "đ" ở giữa dù chữ viết là t. Biết quy luật này thì bạn không còn ngạc nhiên khi water nghe thành "wa-đơ" hay a lot of thành "ơ la-đơ".
Nhóm want to, going to, got to
| Dạng đầy đủ | Nghe như | Ví dụ |
|---|---|---|
| want to | wanna | I wanna go home. |
| want a | wanna | Do you wanna coffee? (= want a coffee) |
| going to (tương lai) | gonna | It's gonna rain. |
| have got to | ('ve) gotta | I gotta go. |
| has to / have to | hasta / hafta | She hasta work late. |
| ought to | oughta | You oughta see a doctor. |
Chi tiết người học ít biết: gonna chỉ thay cho going to khi nó là tương lai. Câu "I'm going to the market" (đi chợ) không bao giờ thành "I'm gonna the market". Vì vậy khi nghe gonna, bạn biết chắc ngay sau là một động từ. Đây là manh mối ngữ pháp giúp đoán phần còn lại.
Tương tự, wanna có thể là want to hoặc want a. Sau wanna là động từ thì đó là want to; là danh từ thì đó là want a.
Nhóm có you: d'you, didja, whaddaya
Âm /d/ hoặc /t/ đứng trước you sẽ hoà với /j/ thành âm giống "dj" hoặc "ch":
- Did you → didja: Didja see that?
- Would you → wouldja: Wouldja like some?
- Don't you → doncha: Doncha think so?
- Got you → gotcha: Gotcha! (= hiểu rồi, hoặc bắt được rồi)
- What do you → whaddaya hoặc whadda you: Whaddaya think?
- What are you → cũng gần như whaddaya: Whaddaya doing?
Câu cuối là lý do người học hay rối: What do you và What are you nghe gần như giống hệt nhau khi nói nhanh. Phân biệt bằng động từ theo sau: nếu là dạng -ing (doing, going) thì đó là are you; nếu là nguyên mẫu (do, think, want) thì là do you.
Câu hỏi bắt đầu bằng do you thường co thành d'you hoặc dya, thậm chí mất hẳn trợ động từ trong văn nói thân mật: "You want some?" thay cho "Do you want some?"
Nhóm of, have, and: những từ gần như biến mất
- of → /ə/: a lot of → a lotta, kind of → kinda, sort of → sorta, out of → outta. I'm kinda tired.
- have sau modal → /əv/ hoặc /ə/: should have → shoulda, could have → coulda, would have → woulda. You shoulda told me.
- and → /ən/ hoặc /n/: rock and roll → rock 'n' roll, bread and butter → bread 'n' butter.
Nhóm should have giải thích một lỗi chính tả rất phổ biến ngay cả với người bản xứ: họ viết should of vì should've và should of nghe giống nhau. Bạn sẽ gặp lỗi này trên mạng; đừng học theo, dạng đúng luôn là should have.
Nhóm don't know, give me, let me
- I don't know → I dunno, có khi chỉ còn một chuỗi ngân nga ba nốt mà người bản xứ vẫn hiểu.
- Give me → gimme: Gimme a sec.
- Let me → lemme: Lemme check.
- Come on → c'mon.
- Because → 'cause hoặc 'cos: I left early 'cause I was tired.
- Them → 'em: Tell 'em I'm coming.
Từ cuối hay gây nhầm: 'em nghe giống him bị mất /h/. Tell 'em và tell him (nói nhanh thành tell 'im) rất gần nhau. Phân biệt chủ yếu dựa vào ngữ cảnh: đang nói về một người hay nhiều người.
Nghe được rồi thì có nên nói theo không?
Nghe hiểu và tự dùng là hai việc khác nhau. Một vài lời khuyên từ thực tế lớp học:
- Nên dùng khi nói: gonna, wanna, gotta trong trò chuyện thân mật là hoàn toàn tự nhiên. Nói chúng sẽ giúp nhịp tiếng Anh của bạn mượt hơn.
- Không viết trong email công việc hay bài thi: gonna, wanna, kinda chỉ xuất hiện trong tin nhắn thân mật, lời bài hát, phụ đề.
- Không cần ép mình nói whaddaya. Nói What do you rõ ràng vẫn hoàn toàn bình thường. Quan trọng là bạn nghe ra khi người khác nói.
Cách luyện để tai bắt kịp
Đọc danh sách trên là bước đầu. Để tai thật sự nhận ra trong dòng chảy lời nói, cần luyện có chủ đích:
- Chép chính tả đoạn hội thoại ngắn (30–60 giây) từ phim hoặc video có người nói tự nhiên. Chép đúng những gì nghe được, kể cả gonna, rồi đối chiếu với lời gốc. Mỗi chỗ bạn chép thiếu là một dạng co bạn chưa nhận ra.
- Tự viết lại câu đầy đủ từ dạng co: nghe "Whaddaya gonna do?", viết What are you going to do? Làm ngược chiều như vậy giúp não kết nối hai dạng.
- Nói đuổi (shadowing) đúng câu có dạng co, bắt chước cả nhịp. Khi miệng bạn từng tạo ra âm wanna, tai bạn sẽ nhận ra nó nhanh hơn hẳn.
- Tập trung vào một nhóm mỗi tuần, ví dụ tuần này chỉ săn các dạng có you. Nghe với mục tiêu hẹp hiệu quả hơn nghe chung chung.
Phần thi thử trên Ngôn Ngữ Anh có các bài nghe hội thoại tốc độ tự nhiên, không đọc chậm kiểu sách giáo khoa, phù hợp để kiểm tra tai đã bắt được các dạng co này chưa.
Câu hỏi thường gặp
Gonna và wanna có phải tiếng lóng không?
Không hẳn. Đó là cách phát âm tự nhiên của going to và want to trong văn nói, người có học vẫn dùng hằng ngày. Chỉ không nên viết chúng trong email công việc hay bài thi.
Whaddaya là viết tắt của gì?
Có thể là What do you hoặc What are you. Nếu động từ sau có đuôi -ing thì là What are you, nếu là nguyên mẫu thì là What do you.
Vì sao người bản xứ viết "should of"?
Vì should've và should of nghe giống nhau khi nói. Đây là lỗi chính tả, dạng đúng luôn là should have.
Có nên tập nói gonna, wanna không?
Nên, trong giao tiếp thân mật, vì chúng làm nhịp nói tự nhiên hơn. Nhưng nói rõ going to, want to cũng hoàn toàn bình thường, không ai đánh giá thấp bạn.
Luyện nghe dạng rút gọn bằng cách nào nhanh nhất?
Chép chính tả các đoạn hội thoại tự nhiên ngắn rồi đối chiếu lời gốc. Mỗi chỗ chép thiếu cho bạn biết dạng co nào tai chưa nhận ra.
